پرسياوشان اصل السّوس مقشّر مرضوض كل بنفشه كل نيلوفر كل خطمى از هريك هفت مثقال بهدانه صمغ عربى كثيرا از هريك چهار مثقال شكر تيغال بيست مثقال ترنجبين صاف كرده سى مثقال على الرّسم باهم چندان ادويه نبات سفيد بقوام اورند و كثيرا و صمغ عربى را كوفته و بيخته در اخر بعد تيارى بان بسرشند شربتى يك مثقال تا سه مثقال با آب كرم و اكر حرارت در مزاج غالب باشد تخم حلبه و زوفا و رازيانه داخل ننمايند و نشاسته و مغز تخم كدو مغز تخم خربزه از هريك هفت مثقال نرم كوفته داخل نمايند و با بعضى از شيرها و لعابهاى مناسب بنوشند [ شراب مسكر تاليف مسيح طبيب ] شراب مسكر تاليف مسيح طبيب به نسخهء جيش بن الحسن در كفاية الطب اصحاب امزجهء باردهء رطبه را بنهايت سودمند است و بلغم و رطوبتهاى فاسد را از معده پاك كند صنعت آن زنجبيل دارچينى از هريك پنج درم دانهء هيل‌بوا قاقلهء كبار از هريك دو درم قرنفل يك درم همه را نيم كوفته در ديك سنكى كنند و هفت رطل آب بر روى آن كنند و بجوشانند تا دو ثلث آب برود و ثلث بماند پس بپارچهء كتان آن را بپالايند و پنج رطل شكر طبرزد در آن انداخته باتش ملايم به‌پزند تا بقوام آيد فرود آورده سرد كرده در شيشه نكاه دارند و بوقت حاجت شربتى يك اوقيه و محمود بن الياس اين شراب را در حاوى صغير ذكر كرده و كفته كه در مطبوخ ادويه پنج من شكر سفيد داخل كرده بجوشانند و كف آن را بكيرند و نيم درم زعفران داخل نمايند و بقوام اورند و چون بقوام آيد بپالايند و سرد كرده در شيشه نكاه دارند شربتى پنج درم و اين نسخه موافق نسخهء قلانسى است الّا آنكه قلانسى كفته كه بعد از صافى كردن آب مطبوخ شكر را داخل نمايند و چون بقوام آيد زعفران را داخل كرده فرود آورده سرد كرده نكاه دارند [ شراب سلمويه ] شراب سلمويه از تاليف قدما است مقوى معده و مشهّى و نافع است از براى خفقان صنعت آن پوست زرد اترج مرماحوز يك اوقيه قرنفل دو مثقال عود هندى خام يك مثقال همه را نيم كوفته پنج رطل شراب انكورى جيّد بر روى آن كنند و سه روز بكذارند پس سه رطل نبات سفيد و يك مثقال مصطكى رومى نيم درم زعفران و يك دانك مشك تبتى خالص در آن اندازند و بجوشانند باتش ملايم پس سرد كرده در شيشه كنند و استعمال نمايند با جلاب [ شراب سليخه ] شراب سليخه ادرار حيض و كسر رياح غليظه كند و قولنج بكشايد و مقوى معدهء بارد رطب باشد و در اين افعال بىنظير است صنعت آن سليخهء سياه بيست و پنج مثقال و در نسخهء ديكر بيست مثقال است تخم كرفس سى مثقال افسنتين رومى پنجاه مثقال در چهار رطل آب بجوشانند تا ثلث بماند صافى نموده با دو رطل قند سفيد بقوام اورند شربتى از ده درم تا پانزده درم [ شراب شفا ] شراب شفا ذات الجنب و حميات صفراوى و دموى و ذات الريه و درد سينه و ربو را نافع است صنعت آن كل نيلوفر سپستان عناب جرجانى مساوى در آب بجوشانند و بپالايند و با سه وزن ادويه قند سفيد يا شربت بپزند شربتى يك اوقيه [ شراب شقائق ] شراب شقائق جهة حميات وبائيه‌و و جدرى و حصبه نافع است صنعت آن كل شقائق بيست مثقال در آب بجوشانند و صافى نموده چهل مثقال قند سفيد داخل كرده بقوام شربت اورند شربتى از براى اطفال نيم مثقال و براى مرضعه دو مثقال [ شراب صعتر ] شراب صعتر تبهاى بلغمى و قولنج ريحى و جشاى حامض را نافع باشد صنعت آن به نسخهء سيد اسمعيل صعتر نانخواه زنجبيل كل سرخ پودنه كشنيز خشك از هريك سه درم مويز منقى بيست دانه مجموع را در دو صد درم آب بجوشانند تا ثلث بماند پس بپالايند و در وقت حاجت سى درم آن را كرم كرده بنوشند شراب صعتر ديكر بنسخهء حكيم معصوم صنعت آن صعتر فارسى نانخواه زنجبيل كل سرخ كشنيز خشك از هريك سى درم مويز طائفى فربه منقى از حب دو صد عدد مجموع را در پانزده رطل آب بجوشانند تا پنج رطل بماند پس بپالايند و با عسل مصفى پنج رطل بقوام اورند شربتى پانزده درم با ماء الاصول [ شراب فواكه شيرين ] شراب فواكه شيرين بجهة ناقهين و تقويت احشا و صاحبان لينت طبع و اصحاب سعال را نافع است صنعت آن بكيرند آب انكور شيرين رسيده هر قدرى كه خواسته باشند در ديك كرده بجوشانند تا دو ثلث آن برود و يك ثلث باقى ماند پس به وزن آن از هريك از آب انار شيرين آب سفرجل شيرين آب امرود و حصّهء سيم مجموع شكر سفيد داخل كرده باتش ملايم بجوشانند و كف آن را بكيرند پس بقوام آورده بردارند و بعضى يك جزو قند سفيد نيز داخل ميكنند [ شراب فواكه مز يعنى ترش و شيرين ] شراب فواكه مز يعنى ترش و شيرين معمول متاخّرين مقوى قوتها و اعصاب و به جهت ناقهين و ضعف احشا نافع است صنعت آن آب انار ترش و شيرين آب سفرجل ترش و شيرين آب سيب ترش و شيرين آب امرود ترش و شيرين از هريك يك جزو آب زعرور آب زرشك از هريك نيم جزو با ثلث مجموع انها شكر سفيد بقوام اورند و بعضى يك جزو آب انكور نيم جزو آبغوره داخل ميكنند و اين انسب است و بايد كه اوّل مرتبه آب انكور و آبغوره را بجوشانند آن مقدار كه دو ثلث انها برود و ثلث بماند پس با ابهاى ديكر شكر سفيد بقوام آورده نكاه دارند و بعضى در اين شراب به نسخهء اصل آب سماق و آبغوره از هريك نيم جزو داخل كرده‌اند و اكر شربت فواكه ترش خواهند از آب ميوهاى ترش مذكور ترتيب دهند و هريك از اين اشربهء اربعهء مذكوره را موافق مزاج هر شخصى تقويت بادويه مناسبه مىتوان نمود كه ادويهء مناسبه را كوفته در پارچهء بسته در آن بجوشانند [ شراب فواكه شيرين ديگر ] شراب فواكه شيرين ديكر سدّه بكشايد و ضعف جكر و معده را نافع باشد و قوت دهد و قئ بازدارد و حدت صفرا بشكند و دل و احشا را مفيد باشد صنعت آن آب سفرجل آب سيب آب سماق آب زرشك آب انار زعرور مساوى يكديكر آب حماض آب ليمو از هريك نيم جزو مجموع را در ديك سنكى كرده باتش ملايم بجوشانند تا ثلث آن بماند پس قدرى قند سفيد كه كفايت كند اضافه نموده بقوام اورند و از آتش بركرفته سرد كرده نكاه دارند و بعضى كفته‌اند كه ابها را بجوشانند تا به نصف رسد بهر يكمن از آب منصف يكمن قند سفيد داخل كنند و اكر نيمن قند را داخل نمايند بهتر است [ شراب فواكه بنسخهء يحيى بن عيسى بن جزله ] شراب فواكه بنسخهء يحيى بن عيسى بن جزله مقوى معده و احشا است و قاطع قى و اسهال و نافع از براى زنان حامله كه بسيار قى كنند صنعت آن بكيرند سفرجل و كمثرى انار ترش و شيرين سماق زعرور از هريك يك جزو و بكوبند و بفشارند و بپالايند و باتش ملايم بپزند تا غليظ شوند و اكر خواهند كه شربتى داخل كنند پس بايد كه مثل انها شكر طبرزد داخل كرده بجوشانند و كف آن را بكيرند پس هرگاه كه بقوام جلاب رسد از آتش بركرفته سرد كرده در ظرف چينى يا زجاجى نكاه دارند [ شراب فواكه بنسخهء صاحب اختيارات بديعى ] شراب فواكه بنسخهء صاحب اختيارات بديعى مقوى معده و دل و جكر است و دفع قى كند و صفرا بشكند و زنان ابستن را سودمند بود صنعت آن آب سفرجل آب كيل مساوى يكديكر اكر آبغوره و آب ليمو و آب اترج قدرى داخل كنند شايد ابها را بجوشانند تا به نصف رسد پس بهر يك من از آن منصف يكمن قند سفيد داخل كرده بقوام آورده سرد كرده نكاه دارند و اكر خواسته باشند انها را به غير قند بقوام آورده نكاه دارند صنعت آن شراب به نسخهء قلانسى سفرجل سيب ترش كمثرى انار ترش سماق ثمر كنار زعرور زرشك از هريك جزوى در هاون سنكى كوفته آب آن را بكيرند و در ديك سنكى بجوشانند تا به نصف رسد پس از آتش فرود آورده بكذارند تا سرد شود صافى نموده باز در ديك سنكى كنند و داخل نمايند در آن به وزن آن شكر طبرزد و بجوشانند تا بقوام جلاب آيد پس از آتش بركرفته بكذارند تا سرد شود و در ظرف چينى يا زجاجى نكاه دارند [ شراب فواكه ديگر قطع كننده اسهال ] شراب فواكه ديكر قطع اسهال كند و صفرا باز نشاند و معده و دل و جكر را قوت دهد و قى و غثيان را نافع باشد صنعت آن بكيرند حمّاض اترج زرشك ريباس از هريك يك رطل كيل انار دانه سماق از هريك سه رطل سفرجل حلو و حامض سيب انار امرود از هريك چهار رطل مجموع ميوها را در آب بخيسانند دو شبانه